Rejection Sensitive Dysphoria – Over verhoogde gevoeligheid voor afwijzing bij hoogbegaafdheid – herkenbaar?
“Heb je even?”
Voor sommigen een normale vraag.
Voor anderen een innerlijke storm.
Herkenbaar?
Onlangs las ik een mooi artikel over ADHD en relaties op LinkedIn. Daar kwam een begrip in voorbij dat me bleef bezighouden: Rejection Sensitive Dysphoria (RSD). Vrij vertaald: een intense gevoeligheid voor (vermeende) afwijzing of kritiek. Het is geen officiële diagnose, maar een term die steeds vaker opduikt in verhalen van mensen met ADHD en hun naasten.
Terwijl ik het artikel las, bleef er iets haken. Niet alleen omdat ik het herkende bij mensen met ADHD in mijn omgeving en praktijk, maar ook omdat ik me afvroeg of er misschien een bredere overlap is. Bijvoorbeeld met hoogbegaafdheid, hoogsensitiviteit — of zoals het internationaal vaak genoemd wordt: giftedness. Voor zover ik nu kan vinden is er nog weinig stevig wetenschappelijk onderzoek dat Rejection Sensitive Dysphoria expliciet koppelt aan hoogbegaafdheid. Maar in de ervaring van mensen lijkt er soms wel iets te resoneren.
door Petra Hiemstra, 16 februari 2026
Wat is Rejection Sensitive Dysphoria bij hoogbegaafdheid?
Rejection Sensitive Dysphoria (RSD) wordt meestal beschreven binnen ADHD-contexten en verwijst naar een intense emotionele reactie op afwijzing, kritiek of zelfs de verwachting daarvan. In dit artikel wil ik een eerste poging wagen om te onderzoeken dit fenomeen ook voorkomt bij hoogbegaafde volwassenen (gifted adults). Wetenschappelijk onderzoek hiernaar is nog beperkt. Toch duikt het onderwerp, al dan niet aangeduid met RSD, wel regelmatig op in praktijkverhalen, coaching en ervaringsdeskundige literatuur.
Dat vraagt om nuance. Niet alles wat herkenbaar voelt is automatisch hetzelfde fenomeen. Tegelijk kan het waardevol zijn om ervaringen te verkennen, juist in een veld waar wetenschap soms achterloopt op wat mensen al lang voelen.
Een persoonlijk voorbeeld
Laat ik beginnen bij mezelf. Als een leidinggevende vroeger zei: “Wil je even meelopen?”, dan was mijn eerste gedachte zelden neutraal. Niet: goh, waar zou het over gaan? Maar was mijn eerste innerlijke respons: oh, nee! Heb ik iets verkeerd gedaan?? Terwijl in verreweg de meeste gevallen — laten we zeggen 95% — er helemaal niets aan de hand was. Een praktische vraag. Een korte afstemming. Een idee dat even gedeeld moest worden.
En toch stond mijn systeem al “aan”. Klaar om een eventuele aanval op te vangen. Bij voorbaat al verdrietig om wat er mogelijk verkeerd zou kunnen zijn gegaan. En dat kost(te me) ongelooflijk veel onnodige energie.
In mijn werk met hoogbegaafde volwassenen hoor ik varianten hierop vaker terug. Niet bij iedereen en zeker niet altijd. Maar regelmatig genoeg om nieuwsgierig te blijven. Mensen die vertellen dat hun hele lijf razendsnel betekenis geeft aan kleine signalen. Dat onduidelijke opmerkingen spanning oproepen nog vóór er feitelijk iets is gebeurd. Dat een half uitgesproken zin al een innerlijk verhaal (en conflict) kan starten.
RSD en hoogbegaafdheid: wat weten we wel en niet?
Wat we op dit moment weten: Rejection Sensitive Dysphoria wordt relatief vaak beschreven bij ADHD, vooral in relatie tot emotieregulatie en afwijzingsgevoeligheid. Wat we nog niet goed weten, is of en hoe dit zich verhoudt tot hoogbegaafdheid (HB / giftedness) of hoogsensitiviteit (HSP).
Er is nog weinig systematisch onderzoek dat deze werelden expliciet met elkaar verbindt. Dat betekent dat voorzichtigheid op zijn plaats is. Tegelijk kan het zinvol zijn om signalen uit de praktijk serieus te nemen. Juist omdat nieuwe inzichten vaak beginnen bij herkenning.
Onduidelijkheid als stressversterker
Wat me in coaching vooral opvalt, is dat niet alleen kritiek zelf impact heeft, maar ook onduidelijkheid die kritiek zou kunnen impliceren.
Zinnen als:
“Heb je even?”
“Kunnen we straks praten?”
“Ik wil nog iets met je bespreken.”
Ze lijken klein. Maar bij mensen met een gevoelig of intens verwerkend systeem kunnen ze een hele keten aan gedachten, gevoelens en scenario’s in gang zetten. Bij sommige hoogbegaafde mensen zie je dan een razendsnelle innerlijke check ontstaan. Alsof er zestig tabbladen tegelijk openklappen: heb ik iets gemist? Iets over het hoofd gezien? Klopt er iets niet? Val ik door de mand? Ben ik dan toch niet wie ze hoopten dat ik was?
Veel hoogbegaafde mensen verwerken informatie en prikkels diep, snel en associatief. Ze lezen (scannen) nuances razendsnel. In één blik. Eén toon. Eén gebaar. In zo’n systeem kan ambiguïteit een stressversterker worden. Soms bij één groot moment, maar net zo goed bij vele kleine activaties. Een appje zonder context. Een blik die niet te plaatsen is. Een vraag zonder kader.
Op zichzelf zijn dat micro-momenten. Maar opgeteld kunnen ze iets doen met je basisstressniveau, je energie en hoe veilig je je voelt in werk of relaties.
Hoogbegaafdheid en stress: wat zegt de wetenschap?
In de literatuur over hoogbegaafdheid in relatie tot stress, kom ik twee interessante lijnen tegen. De eerste wijst op het werk van de Poolse psychiater Kazimierz Dabrowski, die sprak over zogeheten overexcitabilities: een verhoogde intensiteit in hoe mensen prikkels verwerken, met name op emotioneel en cognitief vlak. Onderzoek laat zien dat hoogbegaafde volwassenen vaker hoog scoren op deze vormen van intensiteit. Dat betekent niet automatisch méér stress, maar wel dat prikkels — en dus ook spanning — dieper kunnen binnenkomen.
Een tweede, meer recente hypothese is de zogenoemde hyper brain / hyper body-theorie, onder meer beschreven door onderzoeker Ruth Karpinski en collega’s. In studies onder hoogintelligente populaties, waaronder Mensa-leden, wordt gesuggereerd dat een zeer actief brein samen kan gaan met een gevoeliger zenuwstelsel. Niet als probleemdiagnose, maar als mogelijke verklaring waarom sommige zeer intelligente mensen stressreacties lichamelijk en emotioneel sterker ervaren.
Helder spreken als vorm van zorg
Daarom een kleine, praktische uitnodiging aan iedereen die samenwerkt of leeft met gevoelige, intens denkende of neurodivergente mensen: wees waar mogelijk concreet. Niet alleen empathisch, maar ook helder.
In plaats van:
“Heb je even?”
Kun je bijvoorbeeld zeggen:
“Ik worstel met een artikel en vroeg me af of je vijf minuten hebt om mee te denken.”
Of: “Kunnen we morgen even praktisch afstemmen? Niks spannends.”
Het lijken nuances. Maar helderheid kan een wereld van verschil maken in hoe een boodschap landt.
Binnen mijn trainingen grootluisteren zeg ik wel eens: diep luisteren vraagt ook helder spreken. Psychologische veiligheid ontstaat niet alleen door warmte en empathie, maar ook door voorspelbaarheid en duidelijke intenties. Minder ruis betekent vaak: meer energie overhouden.
Een open verkenning
Tegelijk wil ik zorgvuldig blijven. Ik wil geen nieuw label plakken op hoogbegaafdheid en niet elke gevoeligheid medicaliseren. Maar het gesprek verkennen kan wel helpend zijn. Omdat taal soms helpt om ervaringen beter te begrijpen.
Daarom ben ik benieuwd naar jouw ervaring. Herken je iets in het begrip Rejection Sensitive Dysphoria? En zie je overlap met hoogbegaafdheid of giftedness? Wanneer speelt dit voor jou het sterkst? In werkcontexten, of juist in persoonlijke relaties? Gaat het om kritiek zelf, of meer om onduidelijkheid vooraf? En misschien nog belangrijker: heb je manieren gevonden die helpen?
Deel je ervaringen graag na plaatsing van dit artikel op linkedin of stuur me een mail.
Samen leren en misschien ook onderzoeken
Wie weet kunnen we op basis van gedeelde ervaringen een vervolgartikel maken? Niet om snelle conclusies te trekken, maar om patronen zorgvuldiger te verkennen. Misschien helpt dat om het gesprek verder te brengen. En wie weet draagt het op termijn bij aan meer wetenschappelijke of juist praktische aandacht, bijvoorbeeld vanuit HR in organisaties, voor Rejection Sensitive Dysphoria bij hoogbegaafdheid of gifted adults.
Ik ben benieuwd!
Herken je jezelf in dit thema en/of wil je ervaringen delen of verder verkennen wat dit betekent in werk of leven?
Neem graag contact op.
Petra Hiemstra
Haagse Hoogvliegers – Expertisecentrum Grootluisteren
Nassaulaan 13, 2514 JS Den Haag
📧 petra.hiemstra@haagsehoogvliegers.nl
📞 06-33803867
Short English Summary (for international readers)
Rejection Sensitive Dysphoria (RSD) and Giftedness — an open exploration
In this article, Petra Hiemstra reflects on Rejection Sensitive Dysphoria (RSD), a term often discussed in ADHD contexts, and explores whether similar experiences might also occur in gifted adults. While scientific research linking RSD and giftedness is still limited, many highly sensitive and intellectually intense individuals report strong reactions to ambiguity, perceived criticism or unclear communication.
Drawing from personal experience and coaching practice with gifted professionals, the article suggests that not only criticism itself, but especially unclear social signals (“Can we talk later?”) may trigger unnecessary stress. The piece invites readers to share their experiences and contribute to a broader dialogue — potentially helping future research on emotional intensity in gifted populations.
