LuisterVaardigheden – de LuisterV’s van grootluisteren I Checklist

Luistervaardigheden – de LuisterV’s van grootluisteren

Optimaliseer de kwaliteit van je vragen en leiderschap

In een eerder artikel schreef ik over de luisterdimensies: luisteren met hoofd, hart en buik. In dit artikel kijken we naar de LuisterVaardigheden die daarbij horen. Ik noem ze de LuisterV’s.

Deze luistervaardigheden volgen het pad van het U-model van grootluisteren. We beginnen linksboven bij het hoofd (logos), bewegen via het hart (ethos en pathos) naar de buik (voluntas – de wil) en gaan daarna weer omhoog richting handelen en grotere context.

Aan de linkerkant van de U luisteren we vooral naar individuen en teams (micro- en mesoniveau).
Aan de rechterkant van de U gaat het over luistervaardigheden die beweging brengen in organisaties, samenlevingen en soms zelfs tussen landen (macro- en mundoniveau).

Gebruik deze lijst gerust als reflectiechecklist tijdens of na een gesprek. Zo ontdek je welke luistervaardigheden al aanwezig zijn en waar een gesprek nog kan verdiepen.

door Petra Hiemstra, 4 maart 2026

De kwaliteit van je vraag – een vergeten luistervaardigheid

Een vaak onderschatte luistervaardigheid is de kwaliteit van de vraag die je stelt.

Niet elke vraag opent een gesprek. Sommige vragen sluiten het juist af. Ze sturen, beoordelen of duwen het gesprek een bepaalde richting op.

Grootluisteren begint daarom vaak met één simpele reflectie:

Welke vraag stel ik en waarom?

☐ Vraag – Stel ik een open en uitnodigende vraag die de ander helpt zijn of haar verhaal te verkennen?

☐ Verwonderen – Stel ik mijn vraag vanuit oprechte nieuwsgierigheid?

☐ Vertragen – Durf ik ruimte te laten na een vraag zodat een antwoord kan ontstaan?

☐ Verdiepen – Helpt mijn vraag om een laag dieper te komen dan het eerste verhaal?

De kwaliteit van een vraag zit niet alleen in de formulering maar vooral in de innerlijke houding van de luisteraar.

Binnen grootluisteren kijken we daarom ook naar drie innerlijke openingen (Otto Scharmer):

• Open geest – kan en wil ik mijn oordeel herkennen – erkennen en parkeren om weer vrij te luisteren?

• Open hart – kan en wil ik me werkelijk inleven in de ander?

• Open wil – kan en wil ik ruimte maken voor wat zich wil ontvouwen?

Hoofd – luisteren naar verhalen en oordelen (logos)

Veel gesprekken beginnen op het niveau van het denken. Mensen vertellen verhalen over wat er gebeurd is en hoe zij de wereld zien.

Luisteren op dit niveau betekent dat je probeert te begrijpen welk verhaal er verteld wordt en welke overtuigingen daarin meespelen.

Luistervaardigheden op hoofdniveau

☐ Verhaal – Welk verhaal wordt verteld en welk verhaal vertel ik zelf? Door welke collectieve verhalen of overtuigingen is dat verhaal gevormd of gekleurd?

☐ Veroordelen – Welke oordelen of veroordelingen hoor ik in het verhaal? Over mezelf, over anderen of over situaties?

☐ Veronderstellen – Welke aannames liggen onder het verhaal zonder dat ze expliciet worden uitgesproken?

☐ Verhelderen – Stel ik vragen en vat ik samen zodat het verhaal helderder wordt voor iedereen?

Wanneer deze laag goed wordt beluisterd ontstaat begrip en helderheid. Maar een gesprek verdiept pas echt wanneer ook het hart wordt gehoord.

Hart – luisteren naar emoties, waarden en relaties (ethos en pathos)

In het hart verschuift luisteren van inhoud naar relatie. Hier gaat het over emoties, behoeften en onderliggende spanningen.

Een belangrijke eerste stap is verwelkomen. De ander – en ook jezelf – welkom heten in het gesprek.

Daarnaast is het waardevol om te luisteren naar stressreacties die in gesprekken kunnen optreden.

Luistervaardigheden op hartsniveau

☐ Verwelkomen – Kan ik mezelf en de ander werkelijk welkom heten in dit gesprek? Kan ik luisteren met een open geest, open hart en open wil?

☐ Vechten (fight) – Hoor of zie ik dat iemand zich verdedigt, aanvalt of gelijk probeert te halen?

☐ Vluchten (flight) – Merk ik dat iemand het onderwerp ontwijkt of uit het gesprek wil stappen?

☐ Pleasen (fawn) – Probeert iemand vooral harmonie te bewaren of zich aan te passen om spanning te vermijden?

☐ Bevriezen (freeze) – Valt iemand stil of trekt iemand zich terug wanneer het gesprek spannend wordt?

☐ Je ertoe verhouden – Kan ik bewust kiezen hoe ik reageer op wat er gebeurt?

☐ Verdragen – Kan ik even blijven bij wat lastig of emotioneel is zonder het meteen te willen oplossen?

☐ Verzachten – Kan ik oordelen of spanning in mezelf laten verzachten zodat er ruimte ontstaat voor luisteren?

Wanneer deze bewegingen gehoord worden ontstaat ruimte voor echte verbinding.

Buik – luisteren naar wil en richting (voluntas)

In het middenrif bevindt zich wat de Grieken thymos noemden: de plek van waardigheid, moed en wil.

Hier wordt duidelijk wat er werkelijk op het spel staat. Niet alleen wat mensen denken of voelen, maar wat ze willen beschermen, veranderen of laten ontstaan.

Luistervaardigheden op buikniveau

☐ Verwerken – Kan ik laten bezinken wat er allemaal gezegd en gevoeld is?

☐ Verhouden – Hoe verhoud ik mij tot wat ik hoor en wat het met mij doet?

☐ Verduren – Kan ik even blijven bij wat lastig of spannend is?

☐ Vrijlaten – Kan ik controle of de behoefte om gelijk te krijgen even loslaten?

Wanneer deze laag wordt bereikt ontstaat vaak een moment van stilte, inzicht en richting. Dan ontstaat ruimte voor het onderzoeken van:

☐ Verlangen – Wat wil hier eigenlijk ontstaan of veranderen? Wat is het diepste verlangen van mijzelf en van de ander?

Handelen – bewegen naar grotere context

Na luisteren volgt handelen. Niet als reflex maar als bewuste stap.

Aan de rechterkant van de U verschuift de aandacht van het individuele gesprek naar teams, organisaties en samenleving.

Luistervaardigheden op handelingsniveau

☐ Verlichten – Wat wil of moet worden losgelaten zodat de zwaarte van iets kan afnemen en er ruimte kan ontstaan?

☐ Verantwoordelijkheid – Wie neemt verantwoordelijkheid voor wat er gedeeld en gehoord is?

Als dit helder is, komen we aan bij:

☐ Verder – Welke volgende stap kan dit gesprek vooruit helpen? Hoe gaan we samen verder?

☐ Verbinden – Welke bruggen kunnen we bouwen tussen perspectieven?

☐ Verenigen – Hoe kunnen we weer een gezamenlijke richting vinden?

☐ Vertrouwen – Hoe krijgen we vertrouwen in elkaar en in het proces?

Hier krijgt luisteren een bredere maatschappelijke betekenis.

☐ Vrede – Wat helpt om meer vrede te brengen in mezelf, tussen mensen of tussen groepen?

Telosgericht luisteren

Als grootluisteraar kun je nog een stap verder gaan. Je luistert niet alleen naar wat er gezegd wordt maar ook naar wat er wil ontstaan.

Het Griekse woord telos verwijst naar de diepste bestemming of hoogste potentie van iets of iemand.

☐ Telos – Luister ik naar de hoogste mogelijkheid die zich in deze persoon, dit team of dit vraagstuk wil ontvouwen?

Wanneer luisteren op deze manier gebeurt verschuift een gesprek van probleemgericht naar potentiegericht.

Grootluisteren uitgelegd

In deze video leg ik het verschil uit tussen horen, luisteren en grootluisteren.

Liefdevol sleutelwerk

Je hoeft deze luistervaardigheden niet allemaal tegelijk toe te passen. Veel ervaren luisteraars bewegen vanzelf tussen onbewust bekwaam en bewust bekwaam.

Toch kan het helpen om soms even stil te staan.

Waar zit jij in de U?
Waar zit je relatie of je team in de U?
Luister je vooral naar verhalen?
Is er al ruimte voor emoties?
Wordt de wil zichtbaar?
Hoe kunnen jullie samen verder gaan?

Dan wordt luisteren wat het in wezen kan zijn:

liefdevol sleutelwerk.

Aan gesprekken, relaties, teams …
en soms zelfs aan (wereld)vrede.

Luistervaardigheden ontwikkelen in teams

Wil je met je team werken aan betere luistervaardigheden, communicatie en leiderschap?

Binnen Haagse Hoogvliegers – Expertisecentrum Grootluisteren begeleiden wij leiders, teams en professionals bij het ontwikkelen van luistervaardigheden, dialoog en moreel leiderschap.

Voor teammanagers binnen de rijksoverheid bestaat bovendien een subsidiemogelijkheid via de regeling:

https://www.haagsehoogvliegers.nl/trainingen/stimuleringsregeling-samen-voor-ontwikkeling/

Petra Hiemstra
Haagse Hoogvliegers – Expertisecentrum Grootluisteren
Nassaulaan 13
2514 JS Den Haag

📧 petra.hiemstra@haagsehoogvliegers.nl
📞 06-33803867