Triesttaal versus troosttaal I Waarom een pan soep of een envelopje soms meer helpt dan duizend woorden

Triesttaal versus troosttaal mantelzorg mantelzorgondersteuning Haagse Hoogvliegers

Triesttaal versus troosttaal – 10 tips voor naasten van mantelzorgers

‘Zorg goed voor jezelf, hè!’ ‘Hou je taai!’ ‘Sterkte!’ Tijdens mijn mantelzorgperiode kreeg ik ze in alle soorten en maten: goedbedoelde adviezen, bemoedigende appjes en een eindeloze stoet digitale duimpjes 👍, spierballen 💪 en hartjes ❤️. Lief bedoeld, absoluut. Maar na het zoveelste hartje begon ik me af te vragen: hoe doe je dat eigenlijk, goed voor jezelf zorgen, wanneer je nauwelijks tijd hebt om adem te halen? En zou iemand die spierballen misschien ook eens kunnen inzetten om mijn ramen te lappen?

Geschreven door Petra Hiemstra – 19 november 2026

Van triesttaal naar troosttaal

Ik noem het triesttaal: goedbedoelde woorden die onbedoeld de verantwoordelijkheid bij de ander neerleggen. Daartegenover staat troosttaal: woorden én daden die daadwerkelijk verlichting brengen. Want mantelzorg is wat mij betreft geen individuele duursport, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid. En wie werkelijk wil helpen, hoeft niet altijd iets verstandigs te zeggen. Je kunt ook gewoon de stofzuiger pakken.

Wanneer bezorgdheid pijn doet

Wat me de afgelopen tijd misschien nog wel het meest heeft geraakt, waren de goedbedoelde suggesties om eens naar een psycholoog of psychiater te gaan. ‘Misschien ben je wel depressief?’ Nee, ik ben vooral overbelast geraakt door alle zorg die op mijn schouders terechtkwam. Natuurlijk kan professionele psychische ondersteuning waardevol zijn, maar daarmee zijn de structurele oorzaken van overbelasting nog niet opgelost. Je kunt iemand wel naar een psycholoog sturen, maar daarmee is de thuiszorg nog niet geregeld.

Wie uitsluitend kijkt naar de zichtbare uitputting en niet naar wat die veroorzaakt, loopt het risico op victim blaming: de verantwoordelijkheid voor een probleem onbedoeld neerleggen bij degene die eronder lijdt. Mantelzorgers kunnen alleen duurzaam blijven geven wanneer de zorg rondom hun naaste goed georganiseerd is en zij zelf voldoende ondersteuning krijgen. Anders wordt zorgen een Herculesklus, soms zelfs een onmogelijke opgave. Juist daarom is het belangrijk om zorgvuldig te zijn met onze woorden. Want een advies dat klinkt als bezorgdheid, kan bij iemand die al alles geeft behoorlijk pijnlijk binnenkomen.

Levend verlies: de glijdende schaal van mantelzorg

Wat ik tijdens mijn mantelzorgperiode heb ervaren, is hoe geleidelijk de grenzen kunnen verschuiven. Van liefdevol doen wat nodig is naar steeds meer verantwoordelijkheid dragen, totdat er op een gegeven moment niets meer te geven valt. Onderweg maak je kennis met levend verlies: rouw om wat verdwijnt terwijl degene voor wie je zorgt er nog is. Soms is die rouw acuut, soms chronisch, en vaak lopen beide door elkaar.

In de bundel Vele gezichten – Een bundel over leven met levend verlies, verschenen op 18 november 2026 onder redactie van Anne Marsman, Wico Mulder en Fook Hali, krijgen deze ervaringen woorden. Ik herken veel in die begrippen. Vooral de glijdende schaal tussen zorgen uit liefde en langzaam jezelf kwijtraken.

Troost is een werkwoord

Hoe mooi echte troost kan zijn, beschrijft Imma Zandbergen in TroostWijs – De wijsheid van troostrijke ervaringen, een gratis te downloaden bundel vanuit het Lectoraat Relationele Zorg van De Haagse Hogeschool. In deze publicatie komen ervaringen en inzichten samen over wat mensen werkelijk als troostend ervaren. Niet de goedbedoelde standaardzinnen staan centraal, maar de persoonlijke aandacht, nabijheid en kleine gebaren die mensen bijblijven. Het project nodigt toekomstige zorgverleners uit hun eigen troosttaal te ontwikkelen. Wat mij betreft is dat een uitnodiging aan ons allemaal.

De liefde zit soms in een envelop

Zelf werd ik diep geraakt door mensen die uit eigen beweging iets deden. Mijn ouders, een nichtje en een collega boden financiële ondersteuning, zodat ik even op vakantie of een weekendje weg kon. Een dierbare oud-coachee verraste me met theatertickets. Zulke gebaren zijn goud waard. Niet alleen vanwege het cadeau, maar vooral omdat iemand zonder ingewikkelde gesprekken had bedacht: hoe kan ik haar leven iets lichter maken?

Tien keer troosttaal in de praktijk

  1. Vervang ‘sterkte’ door een concreet aanbod. ‘Ik kom zaterdag je ramen wassen’ klinkt minder poëtisch, maar helpt geweldig.
  2. Breng eten of laat iets lekkers bezorgen. Een pan soep, een ovenschotel of een complete maaltijd. Geen tijd om zelf te koken? Laat dan boodschappen of maaltijden bezorgen via Crisp, Thuisbezorgd.nl of Uitgekookt. En doe er vooral een lekker toetje bij. Want soms begint troost gewoon met een volle koelkast en eindigt die met chocolademousse.
  3. Denk aan wegwerpservies. Soms is zelfs de afwas een opgave. Een stapel borden en bekers kan tijdelijk uitkomst bieden.
  4. Geef vrijheid cadeau. Een bijdrage aan een weekendje weg, een kaartje of waardebon voor theater, masseur of de eigen kapper kan wonderen doen.
  5. Neem klussen over. Boodschappen, schoonmaken, de tuin, administratie. Bied iets specifieks aan, zonder dat de mantelzorger alles moet organiseren. Of, ook een leuk idee, doe een paar uur ondersteuning cadeau van een Mantelzorgmakelaar. In Den Haag zet Elvira Heemskerk van de Academie Familiezorg zich hiervoor in.
  6. Pas op de kinderen. Gun een overbelaste of alleenstaande of alleen opvoedende ouder een middag zonder zorgtaken.
  7. Blijf zelf contact zoeken. Wacht niet tot iemand belt. Een appje, liedje, kaartje of berichtje zonder antwoordverplichting is ook aandacht.
  8. Begrijp dat praten energie kost. Soms is samen zwijgen, wandelen of thee drinken prettiger dan alweer je verhaal moeten vertellen.
  9. Geef een beetje zachtheid cadeau. Bijvoorbeeld het boekje Klein geluk voor de mantelzorger van Maria Grijpma en Inge Jager.
  10. Blijf komen, blijf informeren bij de mantelzorger hoe het met hem/haar/hen gaat. Ook als de crisis voorbij is of lijkt. Mantelzorg duurt vaak maanden of jaren. Ook na een overlijden van een geliefde kan er sprake zijn van wat ook wel het PostCaregivers Syndrome wordt genoemd. Juist dan maakt volgehouden betrokkenheid verschil.

Minder woorden, meer wonderen

Ik heb geleerd dat troost niet altijd in taal zit. Soms zit troost in een schone keuken, een onverwacht uitje, een volle koelkast of iemand die zegt: ‘Ik heb donderdag twee uur vrij. Wat zal ik voor je doen?’ En soms is het belangrijkste wat je kunt doen niet nóg een advies geven, maar samen zorgen dat de verantwoordelijkheid eerlijker wordt verdeeld.

Dus mocht je binnenkort een mantelzorger tegenkomen, wens hem of haar dan vooral sterkte. Maar neem bij voorkeur ook een pan soep mee.

Want ‘zorg goed voor jezelf’ is een stuk gemakkelijker wanneer anderen ook een beetje voor jou zorgen.


Bronnen en verder lezen

Delen: