‘Zorg goed voor jezelf, hè!’ ‘Hou je taai!’ ‘Sterkte!’ Tijdens mijn mantelzorgperiode kreeg ik ze in alle soorten en maten: goedbedoelde adviezen, bemoedigende appjes en een eindeloze stoet digitale duimpjes 👍, spierballen 💪 en hartjes ❤️. Lief bedoeld, absoluut. Maar na het zoveelste hartje begon ik me af te vragen: hoe doe je dat eigenlijk, goed voor jezelf zorgen, wanneer je nauwelijks tijd hebt om adem te halen? En zou iemand die spierballen misschien ook eens kunnen inzetten om mijn ramen te lappen?
Geschreven door Petra Hiemstra – 19 november 2026
Ik noem het triesttaal: goedbedoelde woorden die onbedoeld de verantwoordelijkheid bij de ander neerleggen. Daartegenover staat troosttaal: woorden én daden die daadwerkelijk verlichting brengen. Want mantelzorg is wat mij betreft geen individuele duursport, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid. En wie werkelijk wil helpen, hoeft niet altijd iets verstandigs te zeggen. Je kunt ook gewoon de stofzuiger pakken.
Wat me de afgelopen tijd misschien nog wel het meest heeft geraakt, waren de goedbedoelde suggesties om eens naar een psycholoog of psychiater te gaan. ‘Misschien ben je wel depressief?’ Nee, ik ben vooral overbelast geraakt door alle zorg die op mijn schouders terechtkwam. Natuurlijk kan professionele psychische ondersteuning waardevol zijn, maar daarmee zijn de structurele oorzaken van overbelasting nog niet opgelost. Je kunt iemand wel naar een psycholoog sturen, maar daarmee is de thuiszorg nog niet geregeld.
Wie uitsluitend kijkt naar de zichtbare uitputting en niet naar wat die veroorzaakt, loopt het risico op victim blaming: de verantwoordelijkheid voor een probleem onbedoeld neerleggen bij degene die eronder lijdt. Mantelzorgers kunnen alleen duurzaam blijven geven wanneer de zorg rondom hun naaste goed georganiseerd is en zij zelf voldoende ondersteuning krijgen. Anders wordt zorgen een Herculesklus, soms zelfs een onmogelijke opgave. Juist daarom is het belangrijk om zorgvuldig te zijn met onze woorden. Want een advies dat klinkt als bezorgdheid, kan bij iemand die al alles geeft behoorlijk pijnlijk binnenkomen.
Wat ik tijdens mijn mantelzorgperiode heb ervaren, is hoe geleidelijk de grenzen kunnen verschuiven. Van liefdevol doen wat nodig is naar steeds meer verantwoordelijkheid dragen, totdat er op een gegeven moment niets meer te geven valt. Onderweg maak je kennis met levend verlies: rouw om wat verdwijnt terwijl degene voor wie je zorgt er nog is. Soms is die rouw acuut, soms chronisch, en vaak lopen beide door elkaar.
In de bundel Vele gezichten – Een bundel over leven met levend verlies, verschenen op 18 november 2026 onder redactie van Anne Marsman, Wico Mulder en Fook Hali, krijgen deze ervaringen woorden. Ik herken veel in die begrippen. Vooral de glijdende schaal tussen zorgen uit liefde en langzaam jezelf kwijtraken.
Hoe mooi echte troost kan zijn, beschrijft Imma Zandbergen in TroostWijs – De wijsheid van troostrijke ervaringen, een gratis te downloaden bundel vanuit het Lectoraat Relationele Zorg van De Haagse Hogeschool. In deze publicatie komen ervaringen en inzichten samen over wat mensen werkelijk als troostend ervaren. Niet de goedbedoelde standaardzinnen staan centraal, maar de persoonlijke aandacht, nabijheid en kleine gebaren die mensen bijblijven. Het project nodigt toekomstige zorgverleners uit hun eigen troosttaal te ontwikkelen. Wat mij betreft is dat een uitnodiging aan ons allemaal.
Zelf werd ik diep geraakt door mensen die uit eigen beweging iets deden. Mijn ouders, een nichtje en een collega boden financiële ondersteuning, zodat ik even op vakantie of een weekendje weg kon. Een dierbare oud-coachee verraste me met theatertickets. Zulke gebaren zijn goud waard. Niet alleen vanwege het cadeau, maar vooral omdat iemand zonder ingewikkelde gesprekken had bedacht: hoe kan ik haar leven iets lichter maken?
Ik heb geleerd dat troost niet altijd in taal zit. Soms zit troost in een schone keuken, een onverwacht uitje, een volle koelkast of iemand die zegt: ‘Ik heb donderdag twee uur vrij. Wat zal ik voor je doen?’ En soms is het belangrijkste wat je kunt doen niet nóg een advies geven, maar samen zorgen dat de verantwoordelijkheid eerlijker wordt verdeeld.
Dus mocht je binnenkort een mantelzorger tegenkomen, wens hem of haar dan vooral sterkte. Maar neem bij voorkeur ook een pan soep mee.