Beter leren luisteren? De Luister-D’s: checklist voor luistervaardigheden en grootluisteren

Beter leren luisteren? De Luister-D’s: checklist voor luistervaardigheden en grootluisteren

Wil je beter leren luisteren als professional, leider of coach?
Dan begint ontwikkeling vaak niet bij spreken maar bij verdiepen van je luistervaardigheden.

In mijn coachpraktijk in Den Haag werk ik dagelijks met professionals die willen groeien in leiderschap, verbinding en impact. Wat zij ontdekken: goed luisteren is een ambacht. En diep luisteren een kunst.

Wat me daarbij opvalt: vooral mensen boven de 40 verdiepen zich bewust in luisteren. Net als liefhebben en ademen lijkt luisteren een kwaliteit die met de jaren rijpt. Iets wat je niet alleen leert maar op een gegeven moment gaat koesteren. Als onderdeel van meesterschap.

Daarom ontwikkelde ik voor mijn boek Mag ik je grootluisteren? Vertel! de Luister-D’s. Een praktische checklist om bewust te werken aan luisteren op meerdere niveaus: cognitief, emotioneel, relationeel en systemisch.

Ik noem dit grootluisteren: luisteren met een open geest, open hart en open wil (Scharmer). Gericht op de hoogste potentie van mensen, teams en systemen. Aristoteles zou het telosgericht luisteren noemen.

Gebruik deze checklist als spiegel. Of als groeipad.

door Petra Hiemstra, 24 februari 2026
Haagse Hoogvliegers – Den Haag

Wat is grootluisteren?

Grootluisteren is een vorm van diep luisteren die verder gaat dan actief luisteren of empathisch luisteren. Het helpt professionals om:

• beter te verbinden met anderen

• betekenisvolle gesprekken te voeren

• spanningen te depolariseren, diversiteit te omarmen

• gedragen besluiten te nemen

• leiderschap te verdiepen

Steeds meer leiders, coaches en organisaties investeren daarom in training luisteren en ontwikkeling van luistervaardigheden.

De Luister-D’s helpen je dit concreet te maken.

De Luister-D’s – checklist luistervaardigheden

Onderstaande dimensies vormen samen het ambacht van diep luisteren.
Welke beheers jij al?

Hoofd – begrijpen en onderscheiden

⬜ Downloaden – Welke informatie herken ik al?
⬜ Definiëren – De kern van een vraagstuk vaststellen en feiten onderscheiden van interpretaties.
⬜ Defaults herkennen – Onderliggende aannames expliciet maken.
⬜ Deconstructie – Een verhaal ontleden in feiten, frames en projecties.

⬜ Distinctie – Onderscheid maken tussen waarneming en mening, intentie en effect.
⬜ Discernment – Wijs onderscheid maken in wat gezegd, gedaan, weggelaten of verzwegen wordt.

⬜ Diagnose – Een voorlopige duiding of (werk)hypothese formuleren.
⬜ Differentiaaldiagnose – Meerdere verklaringen onderzoeken om tunnelvisie te voorkomen.
⬜ Doorzien – Patronen herkennen achter gedrag op micro, meso, macro of mundoniveau.

⬜ Destilleren – De essentie kernachtig samenvatten.
⬜ Duiden – Betekenis geven zonder over te nemen.
⬜ Denkruimte scheppen – Bewust vertragen tussen waarnemen en reageren.

Hart – voelen en verbinden

⬜ Dragend luisteren – Aanwezig blijven zonder direct te willen oplossen.
⬜ Dragen – Bereid zijn een ander of proces tijdelijk mede te dragen.

⬜ Draagkracht lezen – Aanvoelen wat iemand kan dragen.
⬜ Drempels verlagen – Veiligheid creëren waardoor spreken makkelijker wordt.

⬜ Drama beluisteren – Emoties herkennen bij jezelf en de ander.
⬜ Doorvoelen – Gevoelens toelaten zonder ze te analyseren.

⬜ Dissociatie herkennen – Signaleren wanneer iemand emotioneel uitcheckt.
⬜ De-escalerend luisteren – Spanning helpen verlagen door toon en tempo.
Lees ook: De-escalerend luisteren – Interview met Mohammed El Arrag – Haagse Hoogvliegers

⬜ Daderschap erkennen – Eigen aandeel zien en verantwoordelijkheid nemen, b.v. t.a.v. discriminatie of devaluatie 
⬜ Dekoloniserend luisteren – Machtsverhoudingen herkennen en ruimte maken voor andere perspectieven.

Buik – diepte en transformatie

⬜ Positieve desintegratie (Dabrowski) – Oude overtuigingen loslaten ten gunste van groei.
⬜ Diepzielduiken – Luisteren naar diepste verlangens, behoeftes en levensbestemming.

⬜ Dromen – Ruimte geven aan wensbeelden en nieuwe mogelijkheden.
⬜ Designen – Nieuwe oplossingen, structuren, programma’s en projecten ontwerpen.
⬜ Doemscenario’s verkennen – Risico’s onderzoeken zonder te dramatiseren.

⬜ Destiny voelen – Aanvoelen wat in iemand of in een groep geboren wil worden.

Samen spreken en richting geven – relationele wijsheid

⬜ Debatteren – Standpunten verkennen via argumentatie.
⬜ Discussiëren – Verschillen verdragen zonder relatieverlies.

⬜ Dialoog voeren – Ideeën uitwisselen gericht op het vergroten van wederzijds begrip.
⬜ Dynamisch luisteren – Meebewegen met nieuwe informatie en veranderende context.

⬜ Dilemma’s doorbreken – Bij (ogenschijnlijk) tegengestelde waarheden een 3e verbindende punt vinden.
⬜ Doorbraakvragen stellen – Vragen die nieuwe perspectieven openen.

⬜ Deep Democracy toepassen – Minderheidsstemmen actief uitnodigen en includeren.
⬜ Decideren – Tot gedragen besluiten komen.
⬜ Draagvlak voelen en creëren – Aanvoelen of iets werkelijk gedeeld wordt.

Handelen – luisteren dat landt

⬜ Doorvertalen – Inzichten omzetten naar acties of beleid.
⬜ Doceren – Kennis overdragen en meesterschap helpen ontwikkelen.
⬜ Doseren – Vragen en reflecties in passende hoeveelheden aanbieden.

⬜ Discipline – Consequent handelen in lijn met waarden.
⬜ Devotie – Toegewijde inzet vanuit verbondenheid met het grotere geheel.

⬜ Duurzaamheid – Oplossingen kiezen die op lange termijn houdbaar zijn.
⬜ Duurzaam luisteren – Relaties en inzichten over tijd blijven voeden.

⬜ Diplomatie – Handelen met tact en relationeel bewustzijn.
⬜ Discretie – Zorgvuldig omgaan met vertrouwelijkheid.

⬜ Doeltreffendheid – Handelen dat werkelijk bijdraagt.
⬜ Deelgenoot zijn – Actief bijdragen aan een relatie, gezin, groep of gemeenschap.

Verdiepende luistervaardigheden

⬜ Deep Learning – Blijven leren en reflecteren op eigen handelen.
⬜ Developmental listening – Afstemmen op ontwikkelniveau van de ander.
⬜ Dienstbaarheid – Luisteren vanuit het grotere geheel.
⬜ Deemoed – De bereidheid om niet te weten.
⬜ Doorlaatbaarheid – Je laten raken zonder jezelf te verliezen.
⬜ Dankbaarheid – Waarderen wat zich aandient.
⬜ Dapper luisteren – Blijven luisteren waar het schuurt.

Luisteren op macroniveau

⬜ Democratische sensitiviteit – Meerdere stemmen recht doen.
⬜ Depolarisatie – Bruggen bouwen bij verdeeldheid.
⬜ Dieptestromen herkennen – Systemische krachten onder de oppervlakte zien.

Hoe gebruik je deze checklist?

Gebruik deze lijst als reflectietool:

• Waar ben je al sterk in?

• Welke luistervaardigheden wil je ontwikkelen?

• Wat vraagt jouw rol als leider, professional of coach?

Je kunt deze checklist individueel gebruiken. Of in teams, intervisie of leiderschapstraining.

Beter leren luisteren in coaching of training?

Wil je jouw luistervaardigheden verdiepen in een persoonlijk traject of training luisteren in Den Haag?

In mijn praktijk begeleid ik professionals, leiders en politici die willen groeien in:

• leiderschap en zelfinzicht

• verbindend communiceren

• zingeving en richting

• impactvol handelen

Via coaching, intervisie en leiderschapsontwikkeling.

Lees ook:
Stimuleringsregeling Samen voor ontwikkeling – voor teams binnen de Rijksoverheid I Gratis – Haagse Hoogvliegers

Over de auteur

Petra Hiemstra is oprichter van Haagse Hoogvliegers in Den Haag en ontwikkelaar van de grootluisteren-methodiek. Ze begeleidt professionals en leiders bij persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling.

Hoe langer ik me verdiep in luisteren, hoe meer ik besef hoeveel lagen luisteren kent.
Je kunt je er eindeloos in blijven verdiepen.
Deze lijst is dus bij lange na niet compleet.
Zie haar als een momentopname.

De komende tijd werk ik verder aan een verdiepende lijst met concrete LuisterVaardigheden.

Reflectievragen

Welke dimensies beheers je al?
Welke wil je bewust ontwikkelen?

Missen er luistervaardigheden in dit overzicht?
Laat het me gerust weten. Dan groeit deze lijst verder.

Mail naar: Petra.hiemstra@haagsehoogvliegers.nl