LuisterD’s – Welke LuisterDimensies beheers je al en welke wil je ontwikkelen?

De Luister-D’s – checklist voor grootluisteraars

Welke luisterdimensies beheers jij al?

Wie grootluistert, luistert met een open geest, open hart en open wil (Scharmer) gericht en gelaagd naar de ander(en), zodat diens potentie maximaal tot ontvouwing kan komen ten behoeve van het grotere geheel. Aristoteles zou het Telos-gericht luisteren noemen: luisteren naar de hoogste potentie van de ander, een organisatie of zelfs een stad, land of samenleving als geheel.

Onderstaande dimensies vormen samen het ambacht van grootluisteren.
Vink aan wat je al beheerst.
En ontdek wat je nog kunt ontwikkelen.

door Petra Hiemstra, 24 2 2026 (uit Mag ik je grootluisteren? Vertel!)

Hoofd – begrijpen en onderscheiden

⬜ Downloaden – Welke informatie (her)ken ik al?
⬜ Definiëren – De kern van een vraagstuk vaststellen en feiten onderscheiden van interpretaties.
⬜ Distinctie – Onderscheid maken tussen bijvoorbeeld waarneming en mening, intentie en effect.
⬜ Discernment – Wijs onderscheid maken in wat gezegd, gedaan of gelaten wordt.
⬜ Diagnose – Een voorlopige duiding formuleren op basis van wat zichtbaar en hoorbaar is.
⬜ Differentiaaldiagnose – Meerdere plausibele verklaringen naast elkaar onderzoeken om tunnelvisie te voorkomen (zoals artsen doen).
⬜ Defaults herkennen – Onderliggende aannames en vanzelfsprekendheden expliciet maken.
⬜ Deconstructie – Een verhaal ontleden in feiten, frames en projecties.
⬜ Duiden – Betekenis geven aan wat wordt gezegd zonder het over te nemen.
⬜ Denkruimte scheppen (deliberation) – Bewust vertragen en ruimte creëren tussen waarnemen en reageren.

Hart – voelen en verbinden

⬜ Drama beluisteren – Emoties (b.v.: bang, blij, boos  of bedroefd) herkennen bij jezelf en/of de ander(en).
⬜ Dissociatie herkennen – Signaleren wanneer iemand zich emotioneel terugtrekt of uitcheckt.
⬜ Dragend luisteren – Aanwezig blijven zonder direct te willen oplossen of sturen.
⬜ De-escalerend luisteren – Spanning helpen verlagen door toon, tempo en houding.
⬜ Daderschap erkennen – Het eigen aandeel zien en verantwoordelijkheid nemen.
⬜ Dekolonisatie – Het wijzigen van koloniale structuren en mentaliteiten – (onderdrukkende en uitbuitende) machtsverhoudingen en uitgesloten perspectieven onderkennen en herstellen.
⬜ Draagkracht lezen – Aanvoelen wat iemand op dat moment kan dragen.
⬜ Drempels verlagen – Veiligheid creëren waardoor spreken makkelijker wordt.
⬜ Dragen – De bereidheid om de ander, een groep of een proces tijdelijk mede te dragen in kwetsbaarheid of onzekerheid.

Buik – diepte en transformatie

⬜ Positieve desintegratie (Dabrowski) – Oude overtuigingen loslaten en transformeren ten gunste van groei.
⬜ Diepzielduiken – Luisteren naar diepste verlangens, behoeftes en levensbestemming.
⬜ Doorvoelen – Gevoelens toelaten, erkennen en spiegelen zonder ze te analyseren of weg te redeneren.
⬜ Dromen – Ruimte maken voor wensbeelden en nieuwe mogelijkheden.
⬜ Doorbraakvragen stellen – Vragen formuleren die perspectieven openen.
⬜ Designen – Nieuwe vormen, oplossingen of structuren bedenken.
⬜ Doemscenario’s verkennen – Mogelijke risico’s onder ogen zien en in kaart brengen zonder te dramatiseren.
⬜ Doorzien – Patronen herkennen achter gedrag of gebeurtenissen.
⬜ Destiny voelen – Aanvoelen welke (ziels)bestemming in iemand, in een groep, een land of een tijd geboren wil worden.

Samen spreken en plannen maken – relationele wijsheid

⬜ Debatteren (als werkvorm) – Verschillende standpunten verkennen via gestructureerde argumentatie.
⬜ Discussiëren – Verschil(len) van inzicht verkennen en verdragen zonder relatieverlies.
⬜ Dialoog voeren – op een evenwichtige manier uitwisselen van ideeën of inzichten tussen twee of meer personen, gericht op het vergroten van wederzijds begrip.
⬜ Dilemma’s dragen – Tegengestelde waarheden naast elkaar kunnen laten bestaan en samen zoeken naar een derde verbindend perspectief.
⬜ Deep Democracy toepassen – Minderheidsstemmen (of belangen) actief uitnodigen, wegen en includeren waar mogelijk.
⬜ Destilleren – De essentie van een gesprek kernachtig samenvatten.
⬜ Draagvlak voelen of creeeren – Aanvoelen of iets werkelijk gedeeld en gedragen wordt.
⬜ Decideren – Tot een gedragen besluit komen.

Handelen – luisteren dat landt

⬜ Doorvertalen – Inzichten omzetten naar concrete taal, acties, beleid of gedrag.
⬜ Diplomatie – Doelgericht handelen met tact en relationeel bewustzijn.
⬜ Discretie – Zorgvuldig omgaan met vertrouwelijke informatie.
⬜ Doceren – onderwijs geven; leerlingen opleiden
⬜ Doseren – vragen, reflecties of informatie in goede hoeveelheden of in kleine porties tegelijk aanbieden
⬜ Doeltreffendheid – Handelen op een manier die daadwerkelijk bijdraagt aan het doel.
⬜ Discipline – Consequent handelen in lijn met waarden en intenties (rechtlijnig, soms hard)
⬜ Duurzaamheid – Oplossingen kiezen die op langere termijn houdbaar zijn.
⬜ Devotie – Toegewijde inzet vanuit verbondenheid met het grotere geheel (zacht)

Verdiepende dimensies

⬜ Deep Learning – Blijven leren, reflecteren op eigen handelen en afstemmen op verschillende leerstijlen.
⬜ Developmental listening – Afstemmen op het ontwikkelniveau van de ander.
⬜ Dienstbaarheid – Luisteren vanuit het grotere geheel in plaats van het eigen gelijk.
⬜ Deemoed – De bereidheid om niet te weten en open te blijven.
⬜ Doorlaatbaarheid – Jezelf kunnen laten raken zonder jezelf te verliezen.
⬜ Dankbaarheid – Waarderen wat zich aandient en zichtbaar maken wat goed gaat.

Macroniveau – luisteren voorbij het individu

⬜ Democratische sensitiviteit – Meerdere stemmen en belangen recht doen in besluitvorming.
⬜ Depolarisatie – Bruggen bouwen en verbinding herstellen in verdeeldheid.
⬜ Dieptestromen herkennen – Historische, culturele en systemische krachten zien die onder de oppervlakte meebewegen.

Reflectievragen

Welke dimensies beheers je al?
Welke wil je de komende tijd bewust ontwikkelen?

Missen er bepaalde luisterdimensies in dit overzicht?

Zo ja: Welke zou je graag willen toevoegen?
Laat het graag weten dan voeg ik ze toe!