Opgroeien in een spiegelpaleis I Over emotionele verwaarlozing en hoogbegaafdheid

Opgroeien in een spiegelpaleis – In dit artikel onderzoek ik hoe emotionele verwaarlozing bij hoogbegaafdheid doorwerkt in het volwassen leven, hoe grootluisteren kan helpen bij heling en hoe persoonlijke pijn kan transformeren tot parels in leiderschap.

In mijn werk met hoogbegaafde professionals zie ik een patroon dat me blijft fascineren.

Juist de mensen die op het punt staan om te gaan stáán, verantwoordelijkheid te dragen en anderen te leiden, hebben vaak zelf een jeugd gekend waarin iets ontbrak. Niet altijd zichtbaar. Niet altijd benoemd. Maar wel voelbaar.

Soms ontmoet ik mensen bij wie ik binnen vijf minuten denk: wat is hier veel heel gebleven, terwijl het niet vanzelfsprekend was. Mensen die slim zijn. Gevoelig. Warm. Die hun leven ogenschijnlijk goed op orde hebben. En tegelijkertijd iets met zich meedragen wat moeilijk onder woorden te brengen is.

Het gevoel dat ze ergens onderweg niet helemaal gezien zijn. Alsof ze zijn opgegroeid in een huis met spiegels die nét niet klopten. Opgroeien in een spiegelpaleis is niet makkelijk. Maar je kunt het ten goede keren …

door Petra Hiemstra, 24 maart 2026

Emotionele verwaarlozing bij hoogbegaafdheid

Emotionele verwaarlozing gaat niet alleen over wat er misging. Het gaat vooral over wat er ontbrak. Geen echte spiegeling. Geen emotionele afstemming. Weinig ruimte voor wie jij van binnen was.

Voor hoogbegaafde en hoogsensitieve kinderen is dat extra ingrijpend. Zij nemen meer waar. Denken sneller. Voelen dieper. Juist zij hebben behoefte aan ouders die hen helemaal kunnen zien en erkennen. Die kunnen meebewegen met en ruimte geven aan die intensiteit.

Binnen de hechtingstheorie van John Bowlby wordt dit beschreven als het belang van een veilige basis. Een plek van waaruit een kind de wereld kan verkennen en waar het naar kan terugkeren. Wanneer die basis onvoldoende aanwezig is, of onveilig is – wordt het kind rebels of leert het zich aanpassen aan de omgeving in plaats van zich vrij te ontwikkelen.

De boodschap die dan intern wordt opgeslagen is subtiel, maar krachtig: zoals jij bent, klopt het niet helemaal.

Wat een kind nodig heeft: inzichten uit de psychologie

In haar werk over emotionele verwaarlozing beschrijft Jasmin Lee Cori helder wat kinderen nodig hebben om zich gezond te ontwikkelen.

Een kind moet ervaren dat het afhankelijk mág zijn. Dat:
* emoties geuit mogen worden;
* zijn behoeften er mogen zijn;
* het speels, nieuwsgierig en onschuldig mag zijn;
* het niet perfect hoeft te zijn om geliefd te worden;
* het nabijheid, aanraking en affectie mag zoeken én ontvangen.

Zij beschrijft ook de rollen die een Goede Ouder vervult: als bron, als veilige basis, als spiegel, als regulator van emoties, als beschermer en als stimulator van groei.

Geen ouder kan alle rollen goed vervullen. Dat hoeft ook niet. Maar als op teveel van deze lagen iets ontbreekt, ontstaat er geen volledige of onveilige bedding. En precies daar begint vaak het spiegelpaleis.

Adaptiviteit bij emotionele mishandeling en ouderverstoting

In sommige situaties gaat het verder dan verwaarlozing. Dan is er sprake van emotionele mishandeling. Bijvoorbeeld wanneer gevoelens of inzichten structureel worden ontkend, gemanipuleerd of (foutief) gecorrigeerd. Of wanneer een kind alleen liefde ervaart onder voorwaarden.

Ook ouderverstoting en loyaliteitsconflicten kunnen diepe sporen nalaten. Een kind dat het gevoel krijgt te moeten kiezen tussen ouders, raakt innerlijk verdeeld. Delen van het zelf worden onderdrukt om de relatie(s) te behouden.

Dat werkt vaak nog lang door in volwassen relaties en in het vermogen om jezelf  en anderen te vertrouwen. Vaak is er innerlijk werk nodig om tot gezonde hechting te komen in het hier-en-nu.

In de traumapsychologie wordt vaak gesproken over reacties als vechten, vluchten, bevriezen en pleasen (fawn). Het zijn manieren waarop een kind zich aanpast aan een onveilige of onvoorspelbare omgeving.

Wat ik bij veel hoogbegaafde en hoogsensitieve mensen zie, is een verfijnde vorm daarvan: adaptiviteit.

Ze worden fluïde. Stemmen zich razendsnel af. Leren de héle context waar te nemen. Voelen haarfijn aan wat nodig is en bewegen daarin mee. Dat is een enorme kwaliteit. Tegelijkertijd schuilt er een risico. Ze kunnen het zicht verliezen op wat ze zélf willen.

Wat daarbij vaak ontstaat, zijn als het ware versterkte antennes. Antenne voor gevoelens, mensen, onderstromen en voor wat moreel klopt en wat niet.

Sommigen richten die antennes sterk naar buiten. Ze voelen anderen feilloos aan en begrijpen snel wat er speelt in een groep of systeem. Anderen trekken hun antennes juist naar binnen en worden terughoudender of voorzichtiger.

En de meesten bewegen ertussen. Ze leren hun antennes – vaak onbewust – in of uit te schakelen, afhankelijk van wat de situatie vraagt. Dat is geen willekeur. Dat is intelligentie. Aanpassing. Overlevingskunst.

Veel van mijn coachees herkennen zich in de impact van emotionele verwaarlozing bij hoogbegaafdheid, ook al konden ze dat lange tijd niet goed benoemen.

Adopteerbaarheid

In mijn werk gebruik ik het woord adopteerbaarheid als een aanvullend begrip. Niet alleen als aanpassing, maar als vermogen.

Het vermogen om, wanneer de primaire bedding ontbreekt, andere vormen van bedding te vinden. Dit sluit aan bij het idee van ‘earned secure attachment*’: het vermogen om later in het leven alsnog veilige hechting te ontwikkelen via nieuwe relaties. Denk aan: een oom of tante. Een ouder van een vriendje. Een docent die je ziet. Een coach, trainer of hulpverlener die tijdelijk iets kan bieden van wat gemist is. Niet als vervanging van ouders, maar als aanvullende spiegels.

De psychoanalyticus Heinz Kohut beschreef dit als het belang van mensen die ons helpen onszelf te reguleren en te spiegelen. Ook het idee van een ‘corrective emotional experience’, zoals beschreven door Franz Alexander, raakt hieraan: nieuwe ervaringen die oude patronen verzachten of herschrijven.

Adopteerbaarheid is in die zin geen zwakte. Het is veerkracht. En vaak een slimme stap richting herstel.

Mother hunger en father hunger bij emotionele verwaarlozing

Onder dit alles leeft vaak een stille honger. De behoefte aan bedding, erkenning en richting. Aan iemand die zegt: ik zie je. Helemaal. Pscyholoog Kelly McDaniel bedacht de term: Moederhonger en schreef er een prachtig boek over. De term fatherhunger wordt wel toegeschreven aan Ricard Rohr.

Deze honger verdwijnt niet vanzelf. Hij reist mee. Naar volwassenheid, werk en relaties.

Veel mensen zoeken – bewust of onbewust – naar situaties of mensen die hen kunnen helpen deze behoeftes op een gezonde manier te vervullen.

Wat de neurowetenschap laat zien

Neurowetenschap laat zien dat ons brein voortdurend voorspelt wat er gaat gebeuren, op basis van eerdere ervaringen. Dit wordt predictive processing genoemd.

Als je als kind niet goed gespiegeld bent, verwacht je dat later opnieuw. Je brein scant daarop en bevestigt wat het kent.

Tegelijkertijd laat onderzoek naar neuroplasticiteit zien dat deze patronen kunnen veranderen. Nieuwe ervaringen kunnen nieuwe verbindingen in het brein creëren. Maar dat vraagt veiligheid, herhaling en tijd.

DNA uitdeuken na emotionele verwaarlozing bij hoogbegaafdheid

Veel van mijn coachees beschrijven hun ontwikkeling alsof ze hun DNA aan het uitdeuken zijn. Alsof oude overtuigingen langzaam weer ruimte krijgen.

Dat proces vraagt geduld. En moed.

Wat hoopvol is, is dat het velen lukt. En dat ook werkgevers hier vaak – bewust of onbewust – steunend in zijn.

Leiderschap na een moeilijke jeugd

Een moeilijke jeugd brengt pijn. Dat moet erkend worden. Tegelijkertijd zie ik ook iets anders ontstaan.

Mensen die vroeg hebben geleerd om zichzelf te dragen, ontwikkelen vaak een diepe innerlijke stevigheid.

Als kind doet het pijn om uitgesloten of uitgestoten te worden.

En tegelijkertijd zie ik dit: een moeilijke jeugd kán je spieren trainen die je later nodig hebt om alleen te kunnen staan. Op momenten dat het nodig is. Als je het juiste wil doen. Voor jou. Anderen. Onze samenleving als geheel.

Dat is geen hardheid. Dat is gewortelde moed.

Grootluisteren bij herstel na emotionele verwaarlozing

Herstel gebeurt zelden alleen. We hebben anderen nodig die ons anders ontmoeten dan vroeger.

Grootluisteren is daarin essentieel.

Van overleven naar leven na emotionele verwaarlozing bij hoogbegaafdheid

De beweging die ik zie bij veel mensen is die van overleven naar leven.

Dat proces is niet lineair. Maar wel mogelijk.

Reageren op dit artikel? 

Graag! Aanvullingen, kritiek, complimenten. Alles is welkom.
Mail naar: petra.hiemstra@haagsehoogvliegers.nl of bel: 06-33803867

Voel je behoefte aan een gesprek?

Een korte kennismaking is altijd gratis. Daarna kun je kiezen voor een korte sessie of een coachtraject. Voor rijksambtenaren die langer dan 3 jaar in dienst zijn, zelfs gratis.

* De term ‘earned secure attachment’ is niet afkomstig van één specifieke auteur, maar komt voort uit onderzoek binnen de hechtingstheorie. Het begrip werd vooral bekend door het werk van Mary Main en Erik Hesse, die het Adult Attachment Interview (AAI) ontwikkelden en ontdekten dat sommige volwassenen, ondanks een onveilige jeugd, alsnog een veilige hechtingsstijl ontwikkelen. Het concept is later verder uitgewerkt door onder anderen Dan Siegel en Peter Fonagy. De kern ervan is dat iemand geen veilige hechting heeft meegekregen, maar deze later alsnog kan ontwikkelen via reflectie, betekenisgeving en nieuwe, veilige relaties.