Hoogbegaafdheid op het werk: geef Ferrari’s de ruimte

Ferrari organisatie hoogbegaafdheid werkvloer_jingoba-sports-220657_1920

Wat doe je als je een Ferrari in je organisatie hebt rondrijden? Laat je die voortdurend in de eerste versnelling rijden? Of creëer je ruimte waarin deze kan schitteren, versnellen en excelleren?

Geschreven door Petra Hiemstra – 17 november 2026

In NRC verscheen, gisteren op 16 november 2026, het interessante artikel Niet elk brein werkt hetzelfde, en daar komt op de werkvloer steeds meer aandacht voor, geschreven door journalist Jette Pellemans. Daarin staat een sympathiek initiatief van de Universiteit Utrecht centraal. Twintig werkgevers onderzoeken en ontdekken samen hoe zij hun organisaties beter kunnen laten aansluiten bij mensen met verschillende manieren van denken, voelen, informatie verwerken en communiceren. Wat een prachtig initiatief! Want wat mij betreft gaat neuro-inclusief leiderschap niet alleen over het voorkomen van uitval, het verminderen van verzuim of het behouden van medewerkers. Het gaat ook over iets veel mooiers: hoe zorgen we ervoor dat mensen werkelijk kunnen stralen en excelleren?

Hoogbegaafde medewerkers: de rode Ferrari’s van je organisatie

In mijn praktijk Haagse Hoogvliegers gebruik ik al jaren de metafoor van de rode Ferrari. Veel hoogbegaafde volwassenen denken, (voor)voelen, associëren en schakelen anders, vaak sneller en intenser dan gemiddeld. Ze zien verbanden die anderen nog niet zien, stellen vragen die anderen nog niet hebben bedacht en kunnen soms binnen enkele dagen een compleet nieuwe visie op een organisatie ontwikkelen. Dat is een fantastisch vermogen, maar het kan ook behoorlijk ingewikkeld zijn.

Stel je voor dat je een Ferrari bezit, maar er uitsluitend mee door een woonwijk mag rijden. Je beschikt over een prachtige motor, een enorm acceleratievermogen en een indrukwekkende wendbaarheid, maar je krijgt nauwelijks gelegenheid om die kwaliteiten te benutten. Na verloop van tijd wordt dat frustrerend. Niet omdat er iets mis is met de Ferrari, maar omdat de mogelijkheden van de auto en de omstandigheden waarin deze moet functioneren onvoldoende op elkaar aansluiten.

Zo vergaat het sommige hoogvliegers op hun werk. Ze horen regelmatig dat ze te snel zijn, te ambitieus, te kritisch, te intens, te gevoelig of simpelweg ’te veel’. Maar wat als die eigenschappen, in de juiste context, juist van enorme waarde kunnen zijn?

De innerlijke grootsheid van een goede leidinggevende

Wat mij in mijn coachpraktijk regelmatig treft, is hoeveel hoogvliegers vertellen over fantastische leidinggevenden. Managers en directeuren die niet schrikken van een medewerker die sneller denkt, meer verbanden ziet of met een volstrekt onverwachte oplossing komt. Integendeel, ze worden er nieuwsgierig van. Ze stellen vragen, geven ruimte, durven verantwoordelijkheid te delen en waarderen het wanneer medewerkers iets kunnen wat zijzelf misschien minder goed kunnen. Dat vraagt iets wat ik graag innerlijke grootsheid noem.

Een goede leidinggevende hoeft niet de slimste persoon in de kamer te zijn. Die hoeft niet overal het antwoord op te weten of iedere discussie te winnen. Die weet dat leiderschap niet draait om zelf voortdurend in de schijnwerpers staan, maar ook om anderen tot hun recht te laten komen. Hoe heerlijk is het als een directeur tegen een medewerker kan zeggen: ‘Wat jij hier ziet, had ik zelf nog niet bedacht. Vertel eens verder.’ Dat is geen teken van zwakte, maar van kracht.

Juist zulke leidinggevenden maken het verschil. Zij weten de kwaliteiten van hun medewerkers te herkennen, te waarderen en optimaal te benutten. Ze bieden ruimte aan dwarsdenkers, breedkijkers, vernieuwers en mensen die bestaande vanzelfsprekendheden ter discussie stellen. Niet omdat iedere gedachte van een hoogvlieger automatisch briljant is. Ook Ferrari’s hebben een goede bestuurder, verkeersregels en regelmatig onderhoud nodig. Maar wel omdat zij begrijpen dat verschil in talent een organisatie rijker kan maken.

Over deze vraag schreef ik eerder het artikel Moet je als leidinggevende hoogbegaafd zijn om hoogbegaafde medewerkers goed aan te sturen?. Wat mij betreft is het antwoord nee. Veel belangrijker zijn nieuwsgierigheid, zelfkennis, wederzijds respect en het vermogen om kwaliteiten in anderen te herkennen en te waarderen.

En soms staat de Ferrari voortdurend op de rem

Helaas hoor ik ook andere verhalen. Van hoogbegaafde professionals die voortdurend worden afgeremd, die leren hun mond te houden tijdens vergaderingen, hun ideeën voor zich te houden of zich zo sterk aan te passen dat ze zichzelf nauwelijks meer herkennen. ‘Je gaat te snel.’ ‘Je bent te ambitieus.’ ‘Je stelt te veel vragen.’ ‘Je moet niet altijd alles ter discussie stellen.’

Soms is zo’n opmerking terecht. Ook hoogvliegers hebben te leren hoe ze hun ideeën op een prettige, tactvolle en effectieve manier overbrengen. Gelijk hebben is immers iets anders dan gelijk krijgen. En samenwerken vraagt wederkerigheid. Maar als iemand voortdurend moet afremmen, wordt aanpassen op den duur iets anders dan samenwerken. Dan kan het leiden tot frustratie, verveling, onzekerheid en uiteindelijk zelfs uitval. En dat is zonde. Voor de medewerker én voor de organisatie.

Een persoonlijke gebruiksaanwijzing kan wonderen doen

Een van de eenvoudigste manieren om beter met elkaar samen te werken, is volgens mij ook een van de meest onderschatte: vertel elkaar hoe je werkt. Wat heb jij nodig om goed te functioneren? Waar krijg je energie van? Wanneer raak je overprikkeld? Hoe ontvang je het liefst informatie? Wat helpt je om je beste werk te leveren? En wat kunnen anderen beter niet doen?

Ik noem dat je persoonlijke gebruiksaanwijzing. Die heeft iedereen. Niet alleen hoogbegaafde of neurodivergente medewerkers, maar ook leidinggevenden, collega’s en partners. De een denkt graag hardop en heeft behoefte aan een stevig intellectueel debat. De ander wil informatie eerst rustig laten bezinken. De een houdt van een levendige kantoortuin, terwijl de ander zich pas goed kan concentreren wanneer het stil is. Als je die verschillen van elkaar kent en respecteert, ontstaat er vaak veel meer wederzijds begrip. Dan hoeft niet iedereen op dezelfde manier te functioneren om toch uitstekend samen te werken. En soms zijn verrassend kleine aanpassingen al voldoende.

Wat een sympathiek initiatief van de Universiteit Utrecht!

Juist daarom werd ik zo blij van het NRC-artikel over de leergemeenschap neuro-inclusieve HRM van de Universiteit Utrecht. Werkgevers als ASML, Defensie, de Sociale Verzekeringsbank en Autotaalglas onderzoeken samen hoe ze een werkomgeving kunnen creëren waarin verschillende mensen beter tot hun recht komen.

Een mooi voorbeeld uit het artikel is de prikkelarme werkruimte bij het Amsterdamse GVB. Door die ruimte niet langer als een speciale voorziening voor prikkelgevoelige medewerkers te presenteren, maar als een bibliotheek waar iedereen rustig kan werken, verdween een belangrijke drempel. De ruimte wordt inmiddels volop gebruikt. Dat vind ik zo’n mooi voorbeeld van inclusief denken. Niet: wat is er anders aan jou en welke uitzondering moeten we daarvoor maken? Maar: hoe kunnen we onze werkomgeving zo organiseren dat meer mensen er prettig en productief kunnen werken?

Het initiatief laat bovendien zien hoe waardevol het is wanneer organisaties niet allemaal afzonderlijk het wiel proberen uit te vinden, maar ervaringen, vragen en oplossingen met elkaar delen. Wat mij betreft verdient dat alle lof.

Geef je Ferrari de ruimte, maar vergeet de andere weggebruikers niet

Natuurlijk vraagt goed samenwerken iets van iedereen. Een Ferrari kan indrukwekkend accelereren, maar heeft weinig aan snelheid wanneer niemand meer kan volgen. Een hoogvlieger die binnen vijf minuten tien nieuwe mogelijkheden ziet, heeft ook te leren hoe je collega’s meeneemt in je gedachtegang. Hoe je luistert, afstemt en het juiste moment kiest. En andersom mogen leidinggevenden en collega’s zich afvragen of ze voldoende ruimte geven aan mensen die sneller denken, andere vragen stellen of ongewone oplossingen aandragen.

Daar zit voor mij de wederkerigheid van liefdevol leiderschap. Niet de hoogvlieger voortdurend aanpassen aan de organisatie. Niet de organisatie volledig aanpassen aan de hoogvlieger. Maar samen onderzoeken wat nodig is om ieders kwaliteiten tot bloei te laten komen. Soms betekent dat vertragen, soms betekent het versnellen. En soms betekent het dat je iemand een eigen circuit gunt om nieuwe ideeën uit te proberen. De kunst is niet om iedereen even hard te laten rijden, maar om samen de juiste bestemming te bereiken.

De mooiste vraag voor iedere leidinggevende

Misschien is dit wel de vraag die iedere manager, directeur of HR-professional zichzelf regelmatig zou mogen stellen: heb ik de innerlijke grootsheid om mensen die iets beter, sneller of anders kunnen dan ikzelf werkelijk de ruimte te geven? En voor hoogvliegers geldt een minstens zo belangrijke vraag: hoe kan ik mijn kwaliteiten zo inzetten dat niet alleen ikzelf, maar ook de mensen om mij heen daarvan profiteren?

Als we elkaar die ruimte gunnen, ontstaat er iets prachtigs. Dan worden verschillen geen bron van ergernis, maar een bron van vernieuwing, plezier en wederzijdse groei. Dan kunnen die rode Ferrari’s eindelijk doen waarvoor ze gemaakt zijn: niet om voortdurend harder te rijden dan anderen, maar om hun bijzondere vermogen op de juiste momenten optimaal te benutten.

Dat gun ik iedere hoogvlieger. En iedere organisatie.

Verder lezen over hoogbegaafdheid en leidinggeven

Wil je meer weten over het begeleiden van hoogbegaafde medewerkers en het benutten van verschillende talenten? Dan vind je deze artikelen wellicht interessant:

Bij Haagse Hoogvliegers begeleiden we hoogbegaafde volwassenen, professionals, leidinggevenden en organisaties bij het herkennen, ontwikkelen en benutten van hun kwaliteiten. Met aandacht voor persoonlijk leiderschap, wederzijds begrip en de kunst van het Grootluisteren. Je bent van harte welkom.

Afbeelding: Pixabay – jingoba-sports-220657_1920

Delen: