Veel voelen, weinig voelen of jezelf niet meer voelen?

Over hoogsensitiviteit, trauma, zelfbescherming en de kunst om je eigen gevoel terug te vinden.

Wat voel ik eigenlijk? En hoeveel voel ik? Het zijn vragen die in mijn coachpraktijk regelmatig voorbijkomen. Veel van mijn gesprekspartners zijn buitengewoon goed in het aanvoelen van anderen. Ze merken spanningen op voordat iemand iets heeft gezegd, voelen stemmingen haarfijn aan en weten vaak precies wat een ander nodig heeft. Maar vraag ik wat ze zélf voelen, dan wordt het soms stil. Niet omdat ze geen gevoelens hebben. Integendeel. Soms voelen ze zoveel dat ze in de loop van hun leven een beschermend schot hebben geplaatst tussen zichzelf en de buitenwereld. Of tussen zichzelf en hun eigen gevoelswereld.

Dat schot heeft ooit een belangrijke functie gehad. Maar wat als het inmiddels vooral in de weg zit?

Door Petra Hiemstra, 13 11 2026

Zijn je antennes naar binnen of naar buiten gericht?

Ik gebruik in mijn coaching graag de metafoor van antennes. Sommige mensen hebben hun antennes voortdurend naar buiten gericht. Ze registreren wat anderen voelen, verwachten, verlangen of nodig hebben. Ze zijn alert op subtiele veranderingen in gezichtsuitdrukkingen, stemgebruik en lichaamstaal. Dat kan een prachtige kwaliteit zijn, zeker in beroepen waarin samenwerken, leidinggeven, zorgen en verbinden belangrijk zijn. Maar het kan ook uitputtend worden. Want als je voortdurend bezig bent met de buitenwereld, wie luistert er dan nog naar jouw binnenwereld?

Anderen hebben juist geleerd hun antennes naar binnen in te trekken. Ze hebben hun gevoelens gedempt, omdat die ooit te overweldigend, pijnlijk of onveilig waren. En soms zie ik beide patronen tegelijkertijd: iemand voelt feilloos aan wat er bij anderen speelt, maar heeft nauwelijks toegang tot zijn eigen behoeften en verlangens. De kunst is dan om niet minder te voelen, maar om bewuster te leren voelen.

Ben je hoogsensitief geboren of heb je geleerd hyperalert te zijn?

Een interessante vraag is waar onze gevoeligheid vandaan komt. Sommige mensen zijn van nature gevoeliger voor prikkels en verwerken informatie diepgaand. Hoogsensitiviteit wordt doorgaans beschouwd als een temperamentseigenschap, waarbij zowel aanleg als omgeving een rol kunnen spelen. Maar er bestaat ook een andere vorm van gevoeligheid. Wanneer je als kind bijvoorbeeld opgroeit in een omgeving waarin emoties onvoorspelbaar zijn, conflicten dreigen of onvoldoende ruimte bestaat voor jouw eigen gevoelens, kun je leren om voortdurend op anderen afgestemd te zijn. Je ontwikkelt als het ware een uitstekend waarschuwingssysteem. Hoe is de stemming? Is het veilig? Moet ik iets doen? Wat wordt er van mij verwacht?

Wat aanvankelijk een verstandige aanpassing aan je omgeving was, kan later een automatisme worden. In de psychologie wordt bij een voortdurend verhoogde waakzaamheid ook wel gesproken over hypervigilantie. Het onderscheid tussen aangeboren gevoeligheid en aangeleerde alertheid is niet altijd eenvoudig te maken. Beide kunnen bovendien naast elkaar bestaan. Niet iedere gevoelige persoon heeft een trauma meegemaakt en niet iedere vorm van hyperalertheid wijst op trauma.

Voor mij is daarom een minstens zo belangrijke vraag: helpt jouw gevoeligheid je om het leven te leiden dat je wilt leiden, of belemmert zij je inmiddels?

Het schot, het harnas en de beschermjas

In mijn praktijk ontmoet ik regelmatig mensen die al jong hebben geleerd zich aan te passen. Ze werden de verstandige, verantwoordelijke of zorgzame persoon binnen hun gezin. Ze leerden problemen oplossen, conflicten voorkomen en rekening houden met anderen. Soms ten koste van zichzelf. Om zich staande te houden, ontwikkelden ze allerlei beschermingsmechanismen. De een plaatste als het ware een denkbeeldig schot tussen zichzelf en de buitenwereld. De ander trok een harnas aan, waarachter zijn kwetsbaarheid zorgvuldig verborgen bleef. En weer een ander leerde zo goed voor anderen te zorgen dat hij nauwelijks nog wist wat hij zelf nodig had.

Bescherming kent gelukkig ook een andere kant. In hun boek Beschermjassen: transculturele hulp aan families beschrijven Kitlyn Tjin A Djie en Irene Zwaan hoe mensen juist veiligheid en geborgenheid kunnen ontlenen aan hun familiegeschiedenis, vertrouwde relaties, cultuur en rituelen. Een beschermjas hoeft je dus niet af te sluiten van de wereld, maar kan je juist helpen om je veilig genoeg te voelen om je open te stellen. Dat vind ik een waardevol onderscheid. Want waar een harnas je kwetsbaarheid verborgen houdt, kan een goede beschermjas je de veiligheid bieden om die kwetsbaarheid te durven tonen.

In mijn coaching onderzoeken we daarom niet alleen welke schotten en harnassen iemand in de loop van zijn leven heeft opgetrokken, maar ook welke beschermjassen beschikbaar zijn. Wat helpt je om je veilig te voelen? Bij wie kun je werkelijk jezelf zijn? En welke bescherming heb je inmiddels niet meer nodig? Het gaat er niet om alle bescherming af te leggen, maar om te ontdekken welke vormen je beperken en welke je juist helpen om vrijer te leven.

Vier inzichten over de kunst van het voelen

De Amerikaanse schrijfster Amanda Christmann beschrijft in haar artikel Four Things I’ve Learned from Feeling It All hoe intens het leven kan zijn wanneer je veel voelt. Zij beschrijft gevoeligheid als een kwaliteit die zowel vreugde als verdriet kan verdiepen. Haar verhaal inspireerde me om vier inzichten te vertalen naar mijn eigen coachpraktijk.

1. Je hoeft niet voortdurend gelukkig te zijn. Het leven bestaat niet uitsluitend uit prettige emoties. Verdriet, teleurstelling, boosheid en onzekerheid horen er net zo goed bij. Wie uitsluitend gelukkig wil zijn, loopt het risico andere gevoelens weg te drukken. Terwijl ook ongemakkelijke emoties belangrijke informatie kunnen bevatten over wat voor jou wezenlijk is.

2. Gevoelens verdienen aandacht, niet altijd een oplossing. Veel intelligente mensen zijn buitengewoon bedreven in het analyseren van hun emoties. Ze kunnen precies uitleggen waarom ze verdrietig zijn, waar hun boosheid vandaan komt en hoe hun gedrag psychologisch te verklaren valt. Maar begrijpen is nog niet hetzelfde als voelen. Soms is de uitnodiging om even niet te analyseren, verklaren of oplossen, maar eenvoudigweg waar te nemen wat zich aandient. In een tempo dat veilig en hanteerbaar voelt.

3. Verbinding vraagt om openheid én grenzen. Wie veel voelt, kan intens liefhebben en zich diepgaand met anderen verbinden. Maar empathie betekent niet dat je verantwoordelijk bent voor de gevoelens van iedereen om je heen. Je mag betrokken zijn zonder alles over te nemen. Je mag meeleven zonder jezelf te verliezen. En je mag nee zeggen, ook wanneer je begrijpt waarom een ander liever ja zou horen.

4. Je geschiedenis hoeft je toekomst niet te bepalen. Ervaringen uit het verleden kunnen diepe sporen achterlaten. Sommige beschermingsmechanismen blijven jarenlang actief, ook wanneer de omstandigheden inmiddels veranderd zijn. Gelukkig kunnen mensen nieuwe manieren ontwikkelen om met hun emoties, relaties en grenzen om te gaan. Niet door hun verleden uit te wissen, maar door meer keuzevrijheid te ontwikkelen in het heden.

Van overleven naar bewust voelen

In mijn coaching onderzoeken we hoe je opnieuw contact kunt maken met je eigen gevoelswereld. Dat begint vaak met Grootluisteren. Niet meteen oordelen, verklaren of adviseren, maar ruimte maken voor wat zich aandient. Wat voel je werkelijk, los van wat je denkt te moeten voelen? Welke emoties en behoeften zijn van jou en welke neem je mogelijk over van anderen? Wanneer staan jouw antennes voortdurend naar buiten gericht? Welke gevoelens heb je ooit leren onderdrukken? En wat heb je nodig om je veilig genoeg te voelen om jezelf te laten zien?

Het doel is niet om alle beschermingsmechanismen af te breken, maar om er bewuster mee om te leren gaan. Om je antennes naar binnen weer uit te zetten, zodat je jezelf beter kunt horen. En om de antennes naar buiten niet voortdurend op volle sterkte te laten staan, maar zelf te leren bepalen wanneer je ze gebruikt. Zodat gevoeligheid weer een kwaliteit kan worden in plaats van een voortdurende bron van uitputting. Wanneer er sprake is van ingrijpende traumaklachten, kan gespecialiseerde traumatherapie daarbij nodig zijn. Coaching kan helpen bij zelfinzicht, persoonlijke ontwikkeling en het oefenen met nieuwe keuzes, maar vervangt geen traumabehandeling.

(Te)veel voelen: een boek dat ik graag aanbeveel

Wie zich in dit verhaal herkent, kan ik het boek (Te)veel voelen van psycholoog en kunsttherapeut Imi Lo aanbevelen. In mijn boekbespreking ga ik onder andere in op emotionele begaafdheid, empathie, jeugdtrauma, parentificatie en de beschermingsmechanismen die gevoelige mensen kunnen ontwikkelen. Een van de waardevolle inzichten uit dit boek vind ik dat emotionele gevoeligheid niet uitsluitend als kwetsbaarheid hoeft te worden beschouwd. Het kan ook een bron zijn van creativiteit, verbondenheid, intuïtie en betekenisgeving. Maar daarvoor is het wel belangrijk dat je leert onderscheiden wat van jou is en wat van een ander.

Je mag weer leren voelen. Op jouw manier en in jouw tijd.

Bij Haagse Hoogvliegers gebruiken we graag het motto:

Je mag zijn wie je bent
om te worden wie je bent
maar nog niet kunt zijn.
En je mag het worden
op jouw manier
en in jouw tijd.

— vrij naar dr. Anna Terruwe

Dat geldt wat mij betreft ook voor je gevoelswereld. Je hoeft niet alles tegelijk te voelen. Je hoeft je beschermende schot niet in één keer af te breken. En je hoeft niet voortdurend beschikbaar te zijn voor de emoties van anderen.

Misschien begint het wel met een heel eenvoudige vraag: wat voel ík eigenlijk, als ik even niet bezig ben met wat iedereen om mij heen voelt?

En misschien is het antwoord op die vraag wel het begin van een mooie ontdekkingsreis.

Meer lezen?

• (Te)veel voelen – Imi Lo I Boekbespreking – Haagse Hoogvliegers
• De emotioneel afwezige moeder – Over de invloed van onze jeugd op de manier waarop we onszelf en anderen ervaren.
• Het Japanse begrip Ma – Over de waarde van ruimte, stilte en vertraging.
• Beschermjassen – Kitlyn Tjin A Djie en Irene Zwaan – Over het vinden van veiligheid en geborgenheid in vertrouwde relaties en je eigen geschiedenis.
• Het verborgen leiderschap van oudste dochters door Aike Borghuis – Haagse Hoogvliegers

Inspiratiebron: Amanda Christmann, Four Things I’ve Learned from Feeling It All, oorspronkelijk gepubliceerd op Women For One. Lees het oorspronkelijke artikel. Dit artikel is een zelfstandige beschouwing vanuit mijn eigen coachingpraktijk, geïnspireerd door de vier inzichten van Christmann.